Η Στρατηγική Σημασία των Ορυκτών Πρώτων Υλών: Προϋποθέσεις για μια Βιώσιμη και Παραγωγική Μετάβαση, από την οπτική των εργαζομένων
Κυρίες και κύριοι, Εκπρόσωποι της Περιφέρειας, προσκεκλημένοι,
Βρισκόμαστε σαν Ομοσπονδία Μεταλλωρύχων Ελλάδας σήμερα εδώ, για να μεταφέρουμε τη φωνή των εργατών του κλάδου. Ενός κλάδου που εδώ και 146 χρόνια, με αφετηρία το 1880, κρατάει όρθια την παραγωγή της χώρας, συχνά με τίμημα την ίδια τη ζωή των συναδέλφων μας.
Ήρθαμε εδώ για να μιλήσουμε για την ‘ανθεκτικότητα’ των πρώτων υλών. Πίσω όμως από τους τίτλους των προγραμμάτων, κρύβεται μια άλλη αλήθεια. Για εμάς, η ανθεκτικότητα δεν μπορεί να είναι μια κενή λέξη για τα δελτία τύπου. Γι’ αυτό, εμείς οι εργάτες βάζουμε τα πράγματα στη θέση τους και ξεκαθαρίζουμε το τοπίο: Δεν υπάρχει ανθεκτικότητα όταν κλείνεις εργοστάσια, δεν υπάρχει βιωσιμότητα όταν εξοντώνεις τους εργάτες, και δεν υπάρχει στρατηγική αυτονομία όταν παραδίδεις τον εθνικό πλούτο σε ξένα συμφέροντα και επιλέγεις συνειδητά την αποβιομηχάνιση.
Το κλείσιμο της ΛΑΡΚΟ δεν ήταν φυσική καταστροφή. Δεν ήταν ατύχημα. Ήταν πολιτική επιλογή.
Την ώρα που η Ευρώπη χαρακτηρίζει το νικέλιο και το κοβάλτιο ως κρίσιμες πρώτες ύλες για την πράσινη μετάβαση, η Ελλάδα έκλεινε τη βασική της παραγωγική μονάδα.
Την ώρα που η διεθνής ζήτηση εκτοξεύεται για μπαταρίες, ηλεκτροκίνηση και αποθήκευση ενέργειας, εμείς βάλαμε λουκέτο. Αυτό δεν λέγεται μετάβαση. Λέγεται εθνική υποχώρηση με ταυτόχρονη ταξική επίθεση στους εργαζόμενους.
Είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα ο κεντρικός στρατηγικός σχεδιασμός για την αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου προς όφελος του λαού, και εντελώς άλλο η εκχώρηση μη ανανεώσιμων πόρων με προσχηματικά, ευκαιριακά οικονομικά κριτήρια. Κριτήρια που κατασκευάζονται ακριβώς όταν υπάρχει η πολιτική βούληση για ξεπούλημα στους μονοπωλιακούς ομίλους. Οι μη ανανεώσιμοι πόροι της χώρας δεν είναι εμπόρευμα στη λαϊκή αγορά για να πουλιούνται σαν κηπευτικά όταν το κεφάλαιο μυρίζεται καλή τιμή. Άπαξ και ο πλούτος βγει από τη γη και εξαχθεί, χάνεται οριστικά για τον λαό μας.
Από τη μια πλευρά δρομολογείται η «στρατηγική αυτονομία» και «κρίσιμες πρώτες ύλες» – αλλά εμείς βλέπουμε μόνο τα μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα που θυσιάζουν τις ζωές μας για να μεγαλώσουν τα κέρδη τους.
Η Στερεά Ελλάδα, που για εμάς σήμερα είναι το επίκεντρο ενός εθνικού εγκλήματος που αφορά ολόκληρη τη χώρα, διαθέτει αποθέματα κρίσιμων πρώτων υλών νικελίου και κοβαλτίου. Αυτό δεν είναι θεωρία συνωμοσίας. Είναι ο υπαρκτός ορυκτός πλούτος που εξόρυσσε επί δεκαετίες η ΛΑΡΚΟ.
Το πρόσχημα της κυβέρνησης για να βάλει λουκέτο, αντί να αναβαθμίσει τη βιομηχανία, ήταν το δήθεν αβάσταχτο οικονομικό βάρος. Είναι αλήθεια ότι, για να συνεχίσει να αξιοποιείται αυτός ο πλούτος, η ανάπτυξη νέων, σύγχρονων μονάδων παραγωγής απαιτεί μια επένδυση της τάξης των 400-500 εκατομμυρίων ευρώ.
Τα χρήματα αυτά δεν είναι κόστος. Είναι το τίμημα για τη στρατηγική μας επιβίωση. Όποιος τα θεωρεί πολλά, ας μας πει πόσο κοστίζει η πλήρης εξάρτηση από τις εισαγωγές και η ερήμωση της Στερεάς Ελλάδας.
Τα 500 εκατομμύρια είναι μηδαμινά μπροστά στη βιομηχανική ανασυγκρότηση και τη δημιουργία χιλιάδων θέσεων εργασίας. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν τα χρήματα ήταν πολλά, αλλά αν υπήρξε ποτέ η πολιτική βούληση να επενδυθούν. Η κυβέρνηση, αντί για εκσυγχρονισμό, επέλεξε συνειδητά τη στρατηγική, της εκκαθάρισης.
Πόσα έχασε και χάνει όμως η Ελλάδα από τη μη λειτουργία της ΛΑΡΚΟ; Δεν χάνει μόνο μια βιομηχανική μονάδα χάνει ένα ολόκληρο οικονομικό οικοσύστημα. Κάθε χρόνος αδράνειας σημαίνει απώλεια φόρων, ασφαλιστικών εισφορών, συναλλάγματος και τεχνογνωσίας που χρειάστηκαν δεκαετίες για να κατακτηθούνε. Αυτά τα μεγέθη δεν αναπληρώνονται από επιδόματα ανεργίας και κοινωνική στήριξη.
Με απλά λόγια: Το κράτος δεν «εξοικονομεί» κλείνοντας τη ΛΑΡΚΟ. Αιμορραγεί οικονομικά και απεμπολεί κυριαρχικά δικαιώματα επί του εθνικού πλούτου.
Την ίδια στιγμή, η βίαιη απολιγνιτοποίηση χωρίς σχέδιο εκτόξευσε το ενεργειακό κόστος. Η βαριά βιομηχανία γονατίζει. Μια χώρα χωρίς φθηνή και σταθερή ενέργεια δεν μπορεί να έχει μεταλλουργία, και χωρίς μεταλλουργία δεν υπάρχει βιομηχανική κυριαρχία.
Ας σταματήσουμε λοιπόν τα εύκολα συνθήματα. Η πραγματική βιωσιμότητα δεν είναι PowerPoint. Είναι θέσεις εργασίας, παραγωγή και τεχνογνωσία.
Η κυβέρνηση καυχιέται για “δωρεάν” ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, αλλά την ίδια στιγμή η λαϊκή οικογένεια στενάζει από λογαριασμούς 10 φορές ακριβότερους και παράλληλα η βιομηχανία γονατίζει. Πίσω από τις λέξεις “αλυσίδες αξίας” κρύβεται η εκμετάλλευση του πλούτου για τα κέρδη των ομίλων.
Ας μιλήσουμε λοιπόν για την “αξία” στην πραγματική της βάση. Η αξία δεν είναι ένας αριθμός σε κάποιον ισολογισμό. Είναι η αναλωμένη ζωή των εργατών. Είναι τα σώματα των συναδέλφων μας που φθείρονται και εξοντώνονται μέσα στις στοές. Κάθε τόνος μεταλλεύματος που τροφοδοτεί την “πράσινη μετάβαση”, έχει πληρωθεί με βιολογικό κεφάλαιο που δεν αναπληρώνεται.
Αν θέλετε να δείτε το πραγματικό «Πρόσωπο» αυτής της εξόρυξης, ελάτε μαζί μας στα Μεταλλεία Χαλκιδικής. Ελάτε μια βόλτα στην Ολυμπιάδα, στις Σκουριές, στο Στρατώνι.
Ελάτε να δείτε τους συναδέλφους μας στα 500 μέτρα κάτω από τη γη. Εκεί που η θεωρία συναντά την εργασιακή εξάντληση: Κυλιόμενα ωράρια 24/7, με 7 συνεχόμενες ημέρες εργασίας και μόλις 2 ημέρες ανάπαυσης, διαλύοντας τον κιρκάδιο ρυθμό και τα κορμιά των εργατών. Ελάτε στα εργοστάσια εμπλουτισμού, εκεί που οι εργάτες εκτίθενται καθημερινά σε τοξικά χημικά, κυάνιο και ξανθικά.
Τα επιστημονικά δεδομένα είναι αμείλικτα και αποκαλύπτουν την πραγματικότητα:
- Το προσδόκιμο ζωής των μεταλλωρύχων είναι μειωμένο κατά 10-15 χρόνια, σε σχέση με τους υπόλοιπους εργαζόμενους.
- Το 60% των συνταξιούχων του κλάδου εμφανίζει βαριά αναπηρία μέσα στην πρώτη πενταετία από τη συνταξιοδότηση.
- Οι συνάδελφοί μας πεθαίνουν από χαλίκωση, καρκίνους νεφρών, πνεύμονα, ουροδόχου κύστης από καυσαέρια diesel, νευρολογικές παθήσεις όπως το Πάρκινσον, μυοσκελετικές βλάβες, απώλεια ακοής, νεφρικές διαταραχές, δερματικές παθήσεις, εγκαύματα από όξινα διαλύματα.
Βέβαια, για τα υπουργεία και τους διευθύνοντες συμβούλους, αυτά λύνονται εύκολα. Κοτσάρουν ένα ωραίο, πράσινο λογότυπο “Eco-Friendly” σε έναν πολυτελή ετήσιο απολογισμό “Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης” με πράσινα φυλλαράκια στο εξώφυλλο, και η σωματική φθορά του μεταλλωρύχου ξαφνικά γίνεται “πράσινο αποτύπωμα” και δείκτης επιχειρηματικής αριστείας.
Οι πολυδιαφημισμένες «καθαρές» αλυσίδες εφοδιασμού κρύβουν την πραγματικότητα: εργαζόμενους που εξαντλούνται καθημερινά στα βάθη της γης για να εξασφαλιστούν αυτές οι πρώτες ύλες. Αυτή είναι η σκληρή πραγματικότητα της «πράσινης ανάπτυξης».
Αλλά το έγκλημα είναι διπλό. Όπως λεηλατούν τα κορμιά των μεταλλωρύχων, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο λεηλατούν και τον ίδιο τον ορυκτό πλούτο της χώρας.
Γι’ αυτό, εκφράζουμε την κάθετη αντίθεσή μας στο συνολικό μοντέλο εκμετάλλευσης των κοιτασμάτων που προωθείται από την κυβέρνηση και τους εκφραστές του κεφαλαίου. Δηλαδή, στη ληστρική εκμετάλλευση των μεταλλείων και την εκροή της προστιθέμενης αξίας στο εξωτερικό, λόγω έλλειψης εγχώριων μονάδων επεξεργασίας. Κάτι που συνέβη τόσο στη ΛΑΡΚΟ –με τη μη καθετοποίηση για παραγωγή ανοξείδωτου χάλυβα με τη χρήση εγχώριων κοιτασμάτων σιδηροχρωμίου. Που η Ελλάδα έχει επίσης στην περιοχή του Αλμυρού, ή με τις επενδύσεις που δεν έγιναν ποτέ για την παραγωγή καθαρού νικελίου ή κοβαλτίου– όσο και στην στη Χαλκιδική, όπου ως διά μαγείας εξαφανίστηκε από τη σύμβαση και δεν κατασκευάστηκε ποτέ το εργοστάσιο μεταλλουργίας χρυσού και χαλκού. Θα πρέπει να σταματήσουν να μας αντιμετωπίζουν ως ιθαγενείς, ανταλλάσσοντας τον εθνικό ορυκτό πλούτο με καθρεφτάκια.
Εμείς, οι άνθρωποι των μεταλλείων, δεν είμαστε ενάντια στην εξόρυξη – αντιθέτως. Η Ελλάδα διαθέτει πλούσια γκάμα ορυκτών πρώτων υλών. Αν τα αξιοποιούσαμε ορθολογικά, με σχέδιο, χωρίς «προστάτες» και ξένα συμφέροντα στο σβέρκο μας, θα μπορούσαμε να είμαστε οικονομικά ανεξάρτητοι και ισχυροί.
Από το 1947 ο Δημήτρης Μπάτσης, με το έργο του «Η βαριά βιομηχανία στην Ελλάδα», έκανε την πρώτη συστηματική επιστημονική προσέγγιση γι’ αυτό. Και εκτελέστηκε το 1952, μαζί με τον Μπελογιάννη και άλλους, ακριβώς επειδή ενόχλησε αυτούς που ήθελαν τον ορυκτό μας πλούτο βορρά στα κοράκια.
Ο ορυκτός πλούτος ανήκει στον λαό. Πρέπει να βρίσκεται υπό δημόσιο έλεγχο και κοινωνική λογοδοσία – όχι να παραχωρείται σε ιδιώτες ή πολυεθνικές χωρίς όρους, χωρίς προστασία εργαζομένων και περιβάλλοντος.
Οι εργαζόμενοι σε όλο τον μεταλλευτικό κλάδο – από τη ΛΑΡΚΟ και την Εύβοια, μέχρι τις Σκουριές, την Ολυμπιάδα και άλλα σημεία της χώρας – δεν ζητούσαμε ποτέ προνόμια. Ζητούσαμε σχέδιο εθνικό και μακροπρόθεσμο. Ζητούσαμε επενδύσεις σε ασφάλεια, υγεία, τεχνολογία και προστασία περιβάλλοντος. Ζητούσαμε να αξιοποιηθεί ο ορυκτός πλούτος της χώρας προς όφελος της κοινωνίας και όχι των λίγων.
Αντί γι’ αυτό, βρεθήκαμε αντιμέτωποι με καταστολή, με συστηματική απαξίωση των αγώνων μας, με την ταμπέλα του «προβλήματος» ή του «εμποδίου στην ανάπτυξη». Αυτό δεν είναι τυχαίο: είναι η ίδια λογική που βλέπουμε σε όλη την Ευρώπη, όπου η «πράσινη μετάβαση» προχωράει πάνω σε εκμετάλλευση των εργαζομένων και παραχώρηση του πλούτου σε ιδιωτικά συμφέροντα.
Πίσω από τους τίτλους των ευρωπαϊκών προγραμμάτων και τις ημερίδες για την «ανθεκτικότητα», η ΟΜΕ βάζει την ουσία στο τραπέζι: Καμία εξόρυξη δεν είναι υπεύθυνη αν δεν ξεκινά από την προστασία της ζωής του εργάτη. Ανθεκτικότητα χωρίς πραγματική συμμετοχή των εργαζομένων, χωρίς δημόσιο έλεγχο και χωρίς αυστηρούς όρους υγείας και ασφάλειας, είναι απλώς μια κενή ρητορική.
Το λέμε ξεκάθαρα. Δεν θα αρκεστούμε σε ρόλο παρατηρητή σε μια “μετάβαση” που οδηγεί στην ερημοποίηση, την αποβιομηχάνιση και τη φτωχοποίηση του λαού. Η συμμετοχή μας την επόμενη ημέρα έχει συγκεκριμένους, αδιαπραγμάτευτους όρους. Διεκδικούμε:
- Άμεσο εθνικό σχέδιο για την επανεκκίνηση της παραγωγής: Αξιοποίηση του νικελίου και του κοβαλτίου υπό δημόσιο έλεγχο, με τη ΛΑΡΚΟ σε ρόλο εθνικού εγγυητή και βασικού πυλώνα παραγωγής. Τέλος στους πειραματισμούς και τις αποσπασματικές άδειες στη Στερεά Ελλάδα.
- Βιομηχανική πολιτική με φθηνή ενέργεια: Εξασφάλιση ανταγωνιστικού ενεργειακού κόστους για την παραγωγή και τον λαό, όχι για την κερδοφορία των ενεργειακών ομίλων.
- Όχι στη βιολογική μας εξόντωση: Πλήρης συνταξιοδότηση στα 50 έτη για την υπόγεια εργασία και στα 60 για τα εργοστάσια εμπλουτισμού. Στην ηλικία αυτή ο μεταλλωρύχος έχει ήδη αναλώσει το βιολογικό του κεφάλαιο.
- Καμία συζήτηση για διευθέτηση του χρόνου εργασίας: Οι 6ώρες και 45 λεπτά στο υπόγειο είναι αυστηρό όριο ασφάλειας, όχι αντικείμενο διαπραγμάτευσης για τη μείωση του κόστους του κεφαλαίου.
- Έλεγχος και ασφάλεια παντού: Καμία έκπτωση στον Κανονισμό Μεταλλευτικών και Λατομικών Εργασιών (ΚΜΛΕ). Ίδρυση παραρτήματος Επιθεώρησης Μεταλλείων σε κάθε μεταλλευτικό νομό.
- Δίκαιη φορολόγηση: Άμεση φορολογική ελάφρυνση στα εισοδήματα από την επικίνδυνη υπόγεια εργασία.
Οι εργάτες έχουμε επιλέξει πλευρά. Είμαστε με την πλευρά της παραγωγής, με την πλευρά της εργατικής τάξης και της αξιοποίησης του ορυκτού πλούτου για τις κοινωνικές ανάγκες, όχι για τα κέρδη των μονοπωλίων.
Ή θα υπάρξει βιομηχανική αναγέννηση με τον εργάτη στο επίκεντρο, ή αυτή η πολιτική θα μας βρει απέναντι σε κάθε στοά, σε κάθε εργοστάσιο, σε κάθε δρόμο. Ο αγώνας θα συνεχιστεί μέχρι ο ορυκτός πλούτος που βγαίνει με τον ιδρώτα και το αίμα μας να αξιοποιηθεί επιτέλους προς όφελος του ελληνικού λαού και της χώρας.
Σας ευχαριστούμε.
