Η κυβέρνηση έθεσε σε δημόσια διαβούλευση άλλο ένα αντιλαϊκό νομοσχέδιο[1] με το οποίο ενεργοποιούνται μια σειρά αντεργατικές διατάξεις του ν. 4512/2018 της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ, όπως αυτός έχει διαμορφωθεί μέχρι σήμερα, και ανοίγει ο δρόμος για την υπαγωγή της Επιθεώρησης Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία στο υπουργείο Ανάπτυξης με συνέπεια την πλήρη προσαρμογή της ελεγκτικής της δράσης στις ανάγκες κερδοφορίας των επιχειρήσεων. Επιπλέον, δίνεται η δυνατότητα σε ιδιωτικές εταιρείες που να πραγματοποιούν “ελέγχους” για την Ασφάλεια και Υγεία! Αν εφαρμοστεί αυτό το τερατούργημα ουσιαστικά καταργείται η Επιθεώρηση Εργασίας και απαξιώνονται πλήρως οι Επιθεωρητές Ασφάλειας & Υγείας στην Εργασία.
Είναι αδίστακτοι! Την στιγμή που έχουμε εκτόξευση των θανατηφόρων και σοβαρών εργατικών ατυχημάτων που δεν μπορεί να κρυφτεί παρά τις μεθοδολογικές αλχημείες της Κυβέρνησης, την στιγμή που δεν καταγράφεται στην Ελλάδα καμία επαγγελματική ασθένεια με ευθύνη όλων των κυβερνήσεων, την στιγμή που ανατινάζονται εργοστάσια που διαφημίζονταν ως «πρότυπα επιχειρηματικότητας» η Κυβέρνηση δίνει τη χαριστική βολή στην Επιθεώρηση Εργασίας.
Κανένας εφησυχασμός δεν πρέπει να υπάρχει στους συναδέλφους που εργάζονται στα Τμήματα των Εργασιακών Σχέσεων και στις κεντρικές υπηρεσίες ότι τάχα δεν τους αφορά το νομοσχέδιο. Η διάλυση της Επιθεώρησης Εργασίας και η μετατροπή της σε «παραμάζαγο της εργοδοσίας» μας αφορά όλους. Είναι βέβαιο πως αν περάσουν σήμερα οι εκτρωματικές διατάξεις για την Ασφάλεια και Υγεία, αύριο έρχεται κι η δική τους σειρά…
Άλλωστε, η προστασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων δεν μπορεί να τεμαχιστεί. Η τήρηση των ωραρίων, η ασφαλιστική κάλυψη, το ύψος και η έγκαιρη καταβολή των μισθών είναι αλληλένδετα με την τήρηση των κανόνων ασφάλειας και υγείας στην εργασία.
Εργολαβικές εταιρείες “Επιθεωρητών”
Σύμφωνα με την παρ. 10 του ν.4512/2018 όπως τροποποιήθηκε με την παρ. 1 του άρθρου 19 του ν.4635/2019 ορίζεται η έννοια του ελεγκτή: «Ελεγκτής: α) ο δημόσιος υπάλληλος της εποπτεύουσας αρχής με αρμοδιότητα την άσκηση εποπτείας, β) κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο στο οποίο ανατίθεται, κατά παραχώρηση αρμοδιότητας από την εποπτεύουσα ή άλλη δημόσια αρχή, αρμοδιότητα άσκησης ελέγχων.»
Η παρ. 9 του άρθρου 152 του ν. 4512/2018 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει προβλέπει ότι: «Οι ελεγκτικές αρμοδιότητες μπορούν να ασκούνται και από φυσικά ή νομικά πρόσωπα στα οποία παραχωρείται η σχετική αρμοδιότητα από την εποπτεύουσα αρχή για την υποβοήθηση του έργου τους. Οι ελεγκτές του πρώτου εδαφίου πιστοποιούνται για τον σκοπό αυτόν από διαπιστευμένο φορέα για την άσκηση των εκάστοτε κατά παραχώρηση αρμοδιοτήτων. Με απόφαση του καθ` ύλην αρμόδιου Υπουργού ορίζονται οι κατά παραχώρηση αρμοδιότητες, ο τρόπος παραχώρησης, η πιστοποίηση των προσώπων που αναλαμβάνουν τις σχετικές αρμοδιότητες, ο τρόπος άσκησης αυτών και κάθε άλλο σχετικό θέμα».
Στην ενεργοποίηση των παραπάνω διατάξεων εντάσσεται και το «Μητρώο Επιθεωρητών Α.Υ.Ε.». Με το σημερινό καθεστώς ένα τέτοιο μητρώο είναι παντελώς αχρείαστο καθώς η Επιθεώρηση γνωρίζει πόσους και ποιους Επιθεωρητές ΑΥΕ έχει στο δυναμικό της… Με την είσοδο των ιδιωτικών εταιρειών «θα χαθεί η μπάλα» σχετικά με το ποιος ασκεί καθήκοντα “Επιθεωρητή” και που θα λογοδοτεί για τις πράξεις και τις παραλήψεις του. Οι δημόσιοι υπάλληλοι εντάσσονται σε ένα αυστηρό θεσμικό πλαίσιο που προφανώς δε θα ισχύει για όσους ασκούν τα καθήκοντα αυτά με όρους «εργολαβίας». Επίσης, δεν είναι τυχαίο πως σε πολλά άλλα σημεία του ίδιου νόμου γίνεται αναφορά σε «ελεγκτές» και όχι σε Επιθεωρητές…
Είναι ολοφάνερο πως οι διατάξεις αυτές παραβιάζουν την 81η Διεθνή Σύμβαση Εργασίας που κυρώθηκε με τον ν. 3249/1955 (Α’ 139) η οποία, ως διεθνής σύμβαση, έχει υπερνομοθετική ισχύ. Ειδικότερα, στο άρθρο 6 ορίζεται ότι: «Το προσωπικόν της επιθεωρήσεως αποτελείται από δημοσίους υπαλλήλους αι περί ων καταστατικαί διατάξεις και αι συνθήκαι της υπηρεσίας να εξασφαλίζουν την μονιμότητα της απασχολήσεως αυτών και την ανεξαρτησίαν των από πάσης εξωτερικής επιρροής».
Εργολαβικοί “επιθεωρητές” σημαίνει ξήλωμα των εργασιακών μας δικαιωμάτων, απαξίωση της επιστημονικής ειδίκευσης και εμπειρίας των Επιθεωρητών, εικονικοί έλεγχοι «για τα μάτια του κόσμου» και ουσιαστική διάλυση της Επιθεώρησης Εργασίας με συνέπεια να πολλαπλασιαστούν οι νεκροί και οι ανάπηροι στους χώρους δουλειάς.
Υπαγωγή της Επιθεώρησης ΑΥΕ στο υπουργείο Ανάπτυξης
Σύμφωνα με το νομοσχέδιο ορίζεται η Διεύθυνση Προγραμματισμού και Συντονισμού Επιθεώρησης Ασφάλειας και Υγείας ως «αρχή οργάνωσης εποπτείας και συντονισμού».
Με πράξη του υπουργικού συμβουλίου ορίζεται Ομάδα Διαχείρισης Έργου για την εποπτεία (Ο.Δ.Ε.) με πρόεδρο τον ΓΓ Βιομηχανίας του Υπουργείου Ανάπτυξης στην οποία συμμετέχουν σχεδόν όλοι οι Γενικοί Γραμματείς υπουργείων καθώς και ο εκάστοτε επικεφαλής της Επιθεώρησης Εργασίας. Στην ομάδα αυτή μπορεί να προσκαλούνται και οι λεγόμενοι «κοινωνικοί εταίροι» στους οποίους συμπεριλαμβάνονται οι εκπρόσωποι των εργοδοτών και εκπρόσωποι του
κυβερνητικού και εργοδοτικού συνδικαλισμού, όπως ο διαβόητος Παναγοπουλος.
Η Ο.Δ.Ε. για την εποπτεία προγραμματίζει, παρακολουθεί, συντονίζει και προωθεί τις απαραίτητες δράσεις. Η Ο.Δ.Ε. αποτελεί γνωμοδοτικό, επιτελικό και συμβουλευτικό όργανο προς τους αρμόδιους υπουργούς.
- Προσδιορίζει τους βραχυπρόθεσμους, μεσοπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους για την εποπτεία, και τις απαραίτητες δράσεις για την υλοποίηση τους.
- Είναι αρμόδια για την υποβολή προτάσεων σχετικών με τη χρηματοδότηση των ενεργειών εποπτείας, και συνεργάζεται προς τούτο με το Υπουργείο Οικονομικών.
- Επικυρώνει τους Οριζόντιους Οδηγούς που είναι υποχρεωμένοι να ακολουθούν οι ελεγκτές. Τους οδηγούς αυτούς εκδίδει και επικαιροποιεί Τμήμα του υπουργείου Ανάπτυξης το οποίο υπάγεται στη Διεύθυνση Συντονισμού και Παρακολούθησης του κανονιστικού πλαισίου για το επιχειρηματικό περιβάλλον. Επιχειρησιακός στόχος της Διεύθυνσης αυτής είναι μεταξύ άλλων να επιτυγχάνεται η βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Η ίδια διεύθυνση θα έχει και την ευθύνη υποστήριξης του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος Άσκησης Δραστηριοτήτων και Ελέγχων.
Με την εφαρμογή των παραπάνω η “Ανεξαρτησία” της Επιθεώρησης θα αποτελεί το πιο σύντομο ανέκδοτο. Στην πραγματικότητα η Επιθεώρηση θα εναρμονιστεί με τους στόχους και τις προτεραιότητες του υπουργείου Ανάπτυξης, που προωθεί τις πολιτικές που ικανοποιούν τα συμφέροντα των επιχειρήσεων ώστε να επιτυγχάνεται η μέγιστη δυνατή «ανταγωνιστικότητα» και κερδοφορία, η δημιουργία «φιλικού επενδυτικού κλίματος». Οι στόχοι αυτοί δεν έχουν καμία σχέση με την προστασία της ζωής και της υγείας των εργαζομένων που θα έπρεπε να είναι η αποστολή της Επιθεώρησης Εργασίας. Στην πραγματικότητα η επίτευξή τους βασίζεται στο βάθεμα της εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης, στην ανυπαρξία των μέτρων ασφάλειας και υγείας τα οποία αντιμετωπίζονται ως περιττό κόστος από τους εργοδότες.
Οι διατάξεις αυτές έρχονται σε προφανή αντίθεση με την επιχειρηματολογία που συνόδεψε τη δημιουργία της Ανεξάρτητης Αρχής και φυσικά με το αντίστοιχο νομικό πλαίσιο. Σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 102 του ν. 4808/2021 «η Επιθεώρηση Εργασίας απολαύει λειτουργικής ανεξαρτησίας, διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας και δεν υπόκειται σε έλεγχο ή εποπτεία από κυβερνητικά όργανα, κρατικούς φορείς ή άλλες διοικητικές αρχές και υπόκειται σε κοινοβουλευτικό έλεγχο, σύμφωνα με τα οριζόμενα στον Κανονισμό της Βουλής».
Η Αγωνιστική Συσπείρωση κατήγγειλε εξ’ αρχής ότι η μετατροπή της Επιθεώρησης Εργασίας σε Ανεξάρτητη Αρχή είχε βαθύτερες στοχεύσεις και εντελώς διαφορετικά κίνητρα από αυτά που πρόβαλε τότε η Κυβέρνηση. Πρόθεσή τους ήταν να δημιουργήσουν ένα μηχανισμό ακίνδυνο για τα επιχειρηματικά συμφέροντα με ρόλο συμβολικό και στην ουσία διακοσμητικό. Αντί να υπερασπίζεται τον εργαζόμενο ως αδύναμο μέρος της εργασιακής σχέσης θα κρατά μια υποτιθέμενη “ουδέτερη” στάση «Πόντιου Πιλάτου», προωθώντας την «ταξική συμφιλίωση» και τον «κοινωνικό εταιρισμό». Με τη δημιουργία της “Ανεξάρτητης” Αρχής η Κυβέρνηση θέλησε να αποποιηθεί τις ευθύνες της για την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί στους χώρους δουλειάς. Μόνο τυχαίο δεν είναι πως σήμερα που ο πληθωρισμός «καλπάζει» και μαζί με τη φοροληστεία προκαλούν «ασφυξία» στα λαϊκά νοικοκυριά η Κυβέρνηση δημιούργησε μια ακόμα ανεξάρτητη αρχή αυτή τη φορά για την «καταπολέμηση της ακρίβειας»…
Εξαφανίζονται και τα τελευταία ίχνη «ανεξαρτησίας» του Επιθεωρητή, επιδεινώνονται δραματικά οι συνθήκες άσκησης του έργου του
Η Αγωνιστική Συσπείρωση ποτέ δεν υιοθέτησε τις αυταπάτες ότι μπορεί να υπάρχει «πλήρης ανεξαρτησία» των Επιθεωρητών, καθώς από τη φύση της εργασίας τους καλούνται να εφαρμόσουν νόμους που θεσπίζει η εκάστοτε Κυβέρνηση. Επιπλέον, από την Κυβέρνηση εξαρτώνται και μια σειρά άλλοι κρίσιμοι παράγοντες που επιδρούν στο έργο τους όπως η στελέχωση των Υπηρεσιών, ο κάθε είδους εξοπλισμός και τα εργαλεία που έχουν ή δεν έχουν στη διάθεσή τους, η δυνατότητα μετακινήσεων, οι συνθήκες εργασίας, το επίπεδο αμοιβών τους και πολλά άλλα. Η παραπάνω οπτική ωστόσο δε σημαίνει πως είμαστε διατεθειμένοι να αποδεχθούμε να μην υπάρχουν ούτε τα στοιχειώδη εχέγγυα ώστε να μπορεί ο Επιθεωρητής να ασκεί απερίσπαστος τα καθήκοντά του.
Η ελευθερία κρίσης του Επιθεωρητή σύμφωνα με το νέο θεσμικό πλαίσιο καταργείται εντελώς καθώς θα μπορεί να διενεργεί ελέγχους μόνο με εντολή ελέγχου. Ειδικότερα σύμφωνα με την παρ.1 του άρθρου 148 του ν.4512/2018 «Κατά την έναρξη του ελέγχου, ο ελεγκτής επιδεικνύει τα έγγραφα ταυτοποίησής του ως εντεταλμένος της αρμόδιας εποπτεύουσας αρχής, την εντολή ελέγχου ή άλλα διοικητικά έγγραφα που αποδεικνύουν την σχετική εντολή διεξαγωγής ελέγχου». Μάλιστα σύμφωνα με την παρ.2 του άρθρου 130Α «ο ελεγχόμενος έχει δικαίωμα να αρνηθεί τον έλεγχο ελλείψει νόμιμης εντολής ελέγχου».
Οι παραπάνω διατάξεις είναι ευθέως αντίθετες στα οριζόμενα στο άρθρο 12 της 81 ΔΣΕ που ορίζει: «Οι επιθεωρηταί εργασίας εφοδιασμένοι δι` εγγράφων αποδεικτικών της ιδιότητος αυτών εξουσιοδοτούνται: α) να εισέρχωνται ελευθέρως, άνευ προηγουμένης προειδοποιήσεως και ανά πάσαν ώραν της ημέρας και της νυκτός εις παν κατάστημα υπαγόμενον εις τον έλεγχον της επιθεωρήσεως. β) να εισέρχωνται κατά την διάρκειαν της ημέρας εις πάντα χώρον, εις τον οποίον έχουν εύλογον αιτίαν να νομίζουν ότι υπόκειται εις τον έλεγχον της επιθεωρήσεως. γ) να προβαίνουν εις πάσαν εξέτασιν, έλεγχον ή έρευναν ή ήθελον κρίνει αναγκαίαν διά να βεβαιωθούν ότι τηρούνται πράγματι αι νόμιμοι διατάξεις και ιδία όπως: δ`) υποβάλλουν ερωτήσεις είτε κατ` ιδίαν είτε παρουσία μαρτύρων, εις τον εργοδότην ή το προσωπικόν της επιχειρήσεως επί παντός θέματος σχετικού προς την εφαρμογήν των νομίμων διατάξεων».
Το άρθρο 146 του ν. 4512/2018 είναι ακόμα πιο αποκαλυπτικό: «1. Οι έλεγχοι διενεργούνται ύστερα από απόφαση της εποπτεύουσας αρχής, η οποία αναφέρει κατ` ελάχιστον τον εποπτευόμενο οικονομικό φορέα, το προϊόν, την εγκατάσταση, το αντικείμενο του ελέγχου, την ημερομηνία του ελέγχου, τα ονόματα των ελεγκτών, τα φύλλα ελέγχου που θα χρησιμοποιηθούν και τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του εποπτευόμενου φορέα.
- Αντίγραφο της απόφασης κοινοποιείται στον εποπτευόμενο φορέα πριν από τη διενέργεια του ελέγχου, εφόσον κατά την κρίση της εποπτεύουσας αρχής η κοινοποίηση δεν ματαιώνει τον σκοπό του ελέγχου.»
Στην πραγματικότητα ο αιφνιδιαστικός χαρακτήρας του ελέγχου παύει να ισχύει ή στην καλύτερη περίπτωση θα αποτελεί εξαίρεση. Οι εργοδότες θα είναι ενήμεροι από πριν για το πότε θα γίνει ο έλεγχος και όταν αυτός θα πραγματοποιείται θα είναι όλα “σωστά” και “νόμιμα”! Μιλάμε δηλαδή για τον πλήρη εξευτελισμό του ρόλου της Επιθεώρησης και των ίδιων των Επιθεωρητών.
Ακόμα και η συχνότητα των ελέγχων αποφασίζεται από την «εποπτεύουσα αρχή» και όχι από τους ίδιους τους Επιθεωρητές που βρίσκονται στο πεδίο. Μάλιστα ορίζεται ως κριτήριο η «διαθεσιμότητα των ανθρώπινων πόρων». Δηλαδή με την τραγική υποστελέχωση που έχει η Επιθεώρηση Ασφάλειας και Υγείας θα νομιμοποιηθεί και θα κανονικοποιηθεί αυτό που καταγγέλλουν τα συνδικάτα, ότι χρειάζεται πάνω από μια δεκαετία για να ελεγχθούν όλες οι επιχειρήσεις![2] Ο έλεγχος δηλαδή θα αποκτήσει δειγματοληπτικό χαρακτήρα, εκθέτοντας τους εργαζόμενους σε μεγάλο κίνδυνο.
Σύμφωνα με το άρθρο 144 του ν. 4512/2018 η «εποπτεύουσα αρχή» πραγματοποιεί την αξιολόγηση των «ελεγκτών» και «αυτοαξιολόγηση». Σύμφωνα με την παρ. 4: «Η συχνότητα των ελέγχων, ο αριθμός και το ύψος των κυρώσεων καθώς και άλλοι δείκτες που σχετίζονται με την επιβολή κυρώσεων σε οικονομικούς φορείς δεν αποτελούν κριτήρια για την αξιολόγηση της απόδοσης και της αποτελεσματικότητας των εποπτευουσών αρχών και των ελεγκτών τους».
Να λοιπόν ποια είναι τα κριτήρια της σάπιας τους αξιολόγησης! Να μην λαμβάνουν υπόψη ούτε καν τους ελέγχους και τα πρόστιμα που είναι αποτέλεσμα σκληρής δουλειάς. «Καλός και αποδοτικός ελεγκτής» γι’ αυτούς είναι μάλλον μόνο όποιος δε θίγει τα συμφέροντα των επιχειρηματιών και όποιος «λυγίζει τη μέση του» στις Κυβερνήσεις και τους Διοικητές που αυτές διορίζουν!
Έλεγχοι με γνώμονα να μην θιγούν τα επιχειρηματικά συμφέροντα
Η κυβέρνηση επιδιώκει να διενεργούνται οι έλεγχοι για την Ασφάλεια & Υγεία με βάση την απαράδεκτη λογική κόστους-οφέλους. Ειδικότερα, αναφέρεται ως αρχή που πρέπει να διέπει την εποπτεία η «αποδοτικότητα». Ορίζεται δηλαδή ότι «οι εποπτεύουσες αρχές διασφαλίζουν την χρηστή διαχείριση των διαθέσιμων πόρων και την επιλογή ενεργειών που συνεπάγονται το λιγότερο δυνατό κόστος για τις αρχές και τους εποπτευόμενους»[3].
Διαχείριση Καταγγελιών
Σύμφωνα με το άρθρο 140 οι καταγγελίες υποβάλλονται στην εποπτεύουσα αρχή και όχι στα κατά τόπο αρμόδια τμήματα. Μάλιστα προβλέπονται μια σειρά φίλτρα για να αποφασιστεί αν θα πραγματοποιηθεί έλεγχος για να διερευνηθεί ή για να αρχειοθετηθεί κατευθείαν η καταγγελία. Η επιδείνωση του νομικού πλαισίου είναι ολοφάνερη αν συγκρίνουμε με την μέχρι σήμερα ισχύουσα διάταξη που ορίζει ότι η Επιθεώρηση Εργασίας «εξετάζει κάθε καταγγελία και αίτημα που υποβάλλεται σε αυτή και παρεμβαίνει άμεσα στους χώρους εργασίας[4]». Επιπλέον, στο συγκεκριμένο νόμο δεν προβλέπεται η παρουσία των εργατικών συνδικάτων κατά τη διάρκεια του ελέγχου όπως ισχύει σήμερα.
Νέα εργαλεία στα χέρια των εργοδοτών για να παρακωλύουν τον έλεγχο
Το άρθρο 157 του ν.4512/2018 έχει τίτλο «Καταγγελία που αφορά τη συμπεριφορά ελεγκτή» και ορίζει ότι: «1. Οικονομικός φορέας ή εκπρόσωπός του ή άλλο πρόσωπο, που εμπλέκεται στο πλαίσιο της εποπτείας, μπορεί να υποβάλει καταγγελία για τη συμπεριφορά του ελεγκτή. Η καταγγελία υποβάλλεται στην αρμόδια εποπτεύουσα αρχή με κάθε πρόσφορο μέσο επικοινωνίας, ηλεκτρονικά, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, με επιστολή ή και τηλεφωνικώς.
- Η εποπτεύουσα αρχή διαβιβάζει αρμοδίως την καταγγελία στην εισαγγελική αρχή εφόσον πιθανολογείται τέλεση αξιόποινων πράξεων και στα πειθαρχικά όργανα».
Επιπρόσθετα, στο άρθρο 155 ο νόμιμος εκπρόσωπος της επιχείρησης και κάθε άλλο πρόσωπο που έχει έννομο συμφέρον θα μπορεί να διατυπώνει απόψεις και ενστάσεις ακόμα και κατά τη διάρκεια του ελέγχου, κάτι που δεν ισχύει σήμερα καθώς οι γραπτές εξηγήσεις υποβάλλονται μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου. Ακόμα, θα μπορεί να αρνείται να συμμορφωθεί σε αίτημα ελεγκτή σχετικά με την επίδειξη εγγράφων και υλικών, αν θεωρεί ότι αυτά δεν σχετίζονται με τον έλεγχο ή αν θεωρεί ότι ο ελεγκτής δεν έχει δικαίωμα να ελέγξει τα έγγραφα αυτά. Μάλιστα δίνεται η δυνατότητα στους εργοδότες να αιτούνται ακόμα και την εξαίρεση του ελεγκτή!
Με το ισχύον καθεστώς η άρνηση παροχής στοιχείων από τον εργοδότη ή η παρεμπόδιση ελέγχου συνιστά διοικητική παράβαση και επιφέρει πρόστιμο, επιπλέον έχει και ποινικές συνέπειες. Αν εφαρμοστεί το νέο πλαίσιο τότε η άρνηση του οικονομικού φορέα να επιτρέψει την πρόσβασης στους διάφορους χώρους της εγκατάστασης, σε απαραίτητες πληροφορίες, τη λήψη δειγμάτων ή φωτογραφιών απλώς θα επισημαίνεται στις παρατηρήσεις ή στο αντίστοιχο τμήμα της έκθεσης ελέγχου![5]
Αντί λοιπόν η Κυβέρνηση να εξασφαλίσει την πλήρη νομική κάλυψη των Επιθεωρητών ώστε να μπορούν να ασκούν απερίσπαστοι τα καθήκοντά τους, δίνει επιπλέον εργαλεία στους εργοδότες να εμποδίζουν τον έλεγχο. Διαβάζοντας αυτές τις διατάξεις είναι σαν να τους καθοδηγεί με ποιόν τρόπο θα το κάνουν!
Είναι χαρακτηριστικό ότι η παραπάνω διάταξη αναφέρεται σε «συμπεριφορά» του επιθεωρητή και όχι σε συγκεκριμένες πράξεις ή παραλήψεις, δηλαδή σε μια εντελώς αόριστη και υποκειμενική έννοια. Επιπλέον, η δυνατότητα για τηλεφωνικές καταγγελίες είναι αποκαλυπτική των προθέσεων του νομοθέτη να βάλει εμπόδια στον έλεγχο και όχι να τιμωρήσει κάποιον τυχόν επίορκο. Με ένα ανώνυμο τηλεφώνημα θα μπορεί να σέρνεται ο Επιθεωρητής στον Εισαγγελέα σε μια χρονοβόρα, ψυχοφθόρα και δαπανηρή διαδικασία το κόστος της οποίας θα επωμίζεται ο ίδιος. Πρόκειται για υπονόμευση της δυνατότητας των Επιθεωρητών να διενεργούν ελέγχους καθώς ο καθένας θα μπορεί να τους «τυλίξει σε μια κόλλα χαρτί». Και αυτό δεν είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας διότι όλοι καταλαβαίνουμε πως ένας εργοδότης στην επιχείρηση του οποίου διαπιστώθηκε κάποια σοβαρή παράβαση θα κάνει τα πάντα για να αποφύγει την επιβολή των κυρώσεων.
Πρέπει ακόμα να λάβουμε υπόψη μας ότι με το νέο απαράδεκτο πειθαρχικό δίκαιο που θέσπισε η Κυβέρνηση για τους δημοσίους υπαλλήλους προβλέπονται εξοντωτικά πρόστιμα στους εργαζόμενους μέχρι και 100.000€, η ποινή της απόλυσης ή της προσωρινής παύσης χωρίς να διασφαλίζεται μια αμερόληπτη διαδικασία, καθώς δεν θα συμμετέχουν πλέον στα πειθαρχικά συμβούλια ούτε δικαστικοί, ούτε αιρετοί εκπρόσωποι των εργαζομένων με δικαίωμα ψήφου.
Το «Μοντέλο Ενεργειών Συμμόρφωσης» θεσπίζεται για να αντικαταστήσει μελλοντικά τις κυρώσεις
Αν και στο συγκεκριμένο νόμο εξακολουθεί να ισχύει η δυνατότητα επιβολής διοικητικών προστίμων, παύσης εργασιών και υποβολής μήνυσης, στην πραγματικότητα διαφαίνεται η πρόθεση του νομοθέτη για υποκατάστασή τους από μια αλληλουχία ενεργειών που αποσκοπούν στη «συμμόρφωση». Δίνεται κατεύθυνση για «αναλογική επιβολή κυρώσεων». Ειδικότερα γράφει ο νόμος: «Οι εποπτεύουσες αρχές και οι υπάλληλοι επιβάλουν μέτρα και κυρώσεις με σκοπό την επίτευξη στα προβλεπόμενα από την κείμενη νομοθεσία επίπεδα συμμόρφωσης και προστασίας του δημοσίου συμφέροντος σε σχέση με την αξιολόγηση του κινδύνου και με τη μικρότερη δυνατή βλάβη στην οικονομική δραστηριότητα, λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις στην άσκηση της οικονομικής δραστηριότητας και ιδίως τα λειτουργικά κόστη, τη βιωσιμότητα, την ανάπτυξη και την απασχόληση.»[6]
Επιπλέον, η επιβολή των κυρώσεων δε θα γίνεται όπως σήμερα από τον Επιθεωρητή σε περίπτωση που υπάρχει δέσμια αρμοδιότητα ή από τον Προϊστάμενο του τμήματος αλλά τα μέτρα και οι κυρώσεις που θα επιβάλλονται θα συνοδεύονται από πράξη (απόφαση) που εκδίδεται από την εποπτεύουσα αρχή, η οποία θα επικυρώνει την επιβολή τους[7]. Στην πραγματικότητα δηλαδή θα είναι πολύ πιο δύσκολο για έναν Επιθεωρητή να κάνει τη δουλειά του καθώς η εποπτεύουσα αρχή θα έχει τη δυνατότητα να μην επικυρώνει τα πρόστιμα!
Σε αυτή τη λογική θεσπίζεται το «Μοντέλο Ενεργειών Συμμόρφωσης» και προκρίνονται οι «κατευθυντήριες οδηγίες» προς τις επιχειρήσεις. Τα σημερινά Δελτία Ελέγχου αντικαθίστανται με «Φύλλα Ελέγχου» όπου ο «ελεγκτής» θα τσεκάρει κουτάκια με προσυμπληρωμένες επιλογές. Τα φύλλα αυτά ίσως αποτελούν κατάλληλα εργαλεία για άλλες ελεγκτικές Υπηρεσίες όμως η χρήση τους από την Επιθεώρηση Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασίας γεννά εύλογα ερωτήματα κατά πόσο θα διευκολύνουν το έργο του Επιθεωρητή ή τελικά θα ποδηγετούν την κρίση και τις αποφάσεις του. Τονίζουμε ότι η ελευθερία κρίσης του Επιθεωρητή κατοχυρώνεται με το άρθρο 17 της 81 ΔΣΕ. Ο έλεγχος της Επιθεώρησης είναι πολύ πιο σύνθετος σε σχέση με άλλες Υπηρεσίες γιατί δεν ελέγχονται μόνο εγκαταστάσεις και μηχανήματα αλλά και ο ανθρώπινος παράγοντας, δηλαδή η αλληλεπίδραση ανθρώπου – μηχανημάτων/εξοπλισμού. Επιπλέον, μεγάλη επίδραση έχουν και οι σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ των ανθρώπων στο πλαίσιο της παραγωγικής διαδικασίας, οι οποίες στο καπιταλιστικό σύστημα είναι εκ των πραγμάτων ανισότιμες και εκμεταλλευτικές. Συνεπώς το «τσουβάλιασμα» πολλών και διαφορετικών ελεγκτικών μηχανισμών που προβλέπει ο νόμος είναι εξαιρετικά προβληματικό.
Όλη η νομοθεσία με την οποία σήμερα επιβάλλονται οι διοικητικές κυρώσεις θα καταργηθεί και θα εκδοθεί «Μοντέλο Ενεργειών Συμμόρφωσης» με απόφαση του Διοικητή της Επιθεώρησης Εργασίας[8] καθώς και νέα ΚΥΑ για τις κυρώσεις που θα εκδοθεί από τα υπουργεία Εργασίας και Ανάπτυξης[9]. Υπενθυμίζουμε ότι η Αγωνιστική Συσπείρωση έχει εδώ και καιρό καταγγείλει δημόσια τους εγκληματικούς σχεδιασμούς για τη δραστική μείωση των προστίμων[10].
Επιπλέον με το άρθρο 128 του νομοσχεδίου καταργείται η δυνατότητα των Επιθεωρητών να υποβάλλουν μηνύσεις για πρόσωπα τα οποία ακούν εξειδικευμένες δραστηριότητες χωρίς να διαθέτουν τις προβλεπόμενες άδειες, πτυχία ή πιστοποιήσεις. Στην περίπτωση που διαπιστωθούν τέτοιες περιπτώσεις θα πρέπει να ενημερώνουν τις Υπηρεσίες του Υπουργείου Ανάπτυξης με κίνδυνο να “χάνεται” η υπόθεση κάπου στη διαδρομή και να μην επιβάλλεται καμία κύρωση.
Η εξέλιξη του νομοθετικού πλαισίου μέχρι τη θέσπιση του ν. 4512/2018 και το ζήτημα των αδειοδοτήσεων
Ουσιαστικό ζήτημα που σχετίζεται άμεσα με την ασφάλεια και υγεία στην εργασία αποτελεί η διαδικασία αδειοδότησης μιας επιχείρησης ή εγκατάστασης. Μπορεί το ζήτημα αυτό να μην εντάσσεται στις αρμοδιότητες της Επιθεώρησης Εργασίας, όμως έχει μεγάλη σημασία για τους εργαζόμενους όπως αποδείχθηκε και από το προδιαγεγραμμένο έγκλημα στο εργοστάσιο της επιχείρησης «ΒΙΟΛΑΝΤΑ».
Οι διατάξεις του ν.3325/2005 όριζαν ότι την άδεια εγκατάστασης «χορηγεί η Αδειοδοτούσα Αρχή ύστερα από αυτοψία της», καθώς επίσης πως η άδεια λειτουργίας χορηγείται «εφόσον διαπιστωθεί ότι έχουν τηρηθεί οι όροι και περιορισμοί που αναγράφονται στην άδεια εγκατάστασης και ότι από τη λειτουργία της δραστηριότητας εξασφαλίζεται η προστασία του περιβάλλοντος, η ασφάλεια των εργαζομένων και των περιοίκων».
Οι παραπάνω διατάξεις θεωρήθηκαν «περιττά γραφειοκρατικά προσκόμματα στην επιχειρηματική λειτουργία» και στην «προσέλκυση επενδύσεων» και έτσι από το 2011 με τον ν. 3982/2011 της Κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ ξεκίνησε μια διαδικασία αναθεώρησης της διαδικασίας αδειοδότησης των επιχειρήσεων στην οποία στη συνέχεια συμμετείχαν ο ΟΟΣΑ και η Παγκόσμια Τράπεζα. Η διαδικασία αυτή είχε ως σταθμό το ν.4262/2014 της συγκυβέρνησης ΝΔ-ΠΑΣΟΚ και κατέληξε σε δύο εμβληματικούς για το κεφάλαιο νόμους που έφερε η Κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ αλλά ψηφίστηκαν και στηρίχτηκαν και από τα άλλα αστικά κόμματα, τον 4442/2016 και τον 4512/2018. Έτσι φτάσαμε στο σημερινό απαράδεκτο καθεστώς όπου οι επιχειρήσεις υποβάλλουν ψηφιακά ορισμένα δικαιολογητικά και ξεκινούν τη λειτουργία τους. Ο επιτόπιος έλεγχος/αυτοψία απλώς «δύναται να πραγματοποιηθεί» όταν η επιχείρηση βρίσκεται εν λειτουργία. Η εγκληματική αυτή λογική, της «αυτοσυμμόρφωσης» των επιχειρήσεων πλασαρίστηκε ως κάτι πολύ καινοτόμο και πρωτοποριακό. Βέβαια, είναι προφανές ότι αν διαπιστωθεί κάποια σοβαρή παράβαση στον έλεγχο που θα γίνει εκ των υστέρων οι εργαζόμενοι θα έχουν ήδη εκτεθεί στον κίνδυνο, ενώ με την υποστελέχωση και την αποδιάρθρωση όλων των ελεγκτικών μηχανισμών ο έλεγχος μπορεί και να μη γίνει και ποτέ…
Χαρακτηριστική για τις ευθύνες όλων των αστικών κομμάτων είναι η δήλωση του Αλέξη Χαρίτση ως υπουργού της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ όταν θεσπίστηκε ο 4442/2016, ο οποίος έλεγε: «Με την απόφαση αυτή εισάγουμε μία νέα, απλούστερη και πιο οικονομική διαδικασία αδειοδότησης για τις επιχειρήσεις, κάνοντας πράξη τις δεσμεύσεις μας για τη διευκόλυνση και την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας. Οι επιχειρήσεις στον κλάδο της μεταποίησης τροφίμων και ποτών θα μπορούν πλέον να ξεκινήσουν άμεσα τη λειτουργία τους, με μία απλή γνωστοποίηση στη διοίκηση και με μηδενικό κόστος. Με αυτό τον τρόπο περιορίζουμε δραστικά τη γραφειοκρατία, ικανοποιώντας ένα πάγιο αίτημα του επιχειρηματικού κόσμου, αλλά και δίνουμε ουσιαστική ώθηση στην οικονομία.»[11]
«ΒΙΟΛΑΝΤΕΣ» λοιπόν δεν δημιουργούνται μόνο από την παραβίαση των νόμων του κράτους, αλλά και από το ίδιο το περιεχόμενό τους που βάζει σε δεύτερη μοίρα τη ζωή και την υγεία των εργαζομένων, την ασφάλεια των εγκαταστάσεων και το περιβάλλον. Όλα αυτά θυσιάζονται συνειδητά στο βωμό της ανταγωνιστικότητας και της κερδοφορίας των μεγάλων επιχειρήσεων.
Αποκαλυπτικές τοποθετήσεις στην ημερίδα της Επιθεώρησης Εργασίας
Είναι χαρακτηριστικό ότι η διοίκηση της “Ανεξάρτητης” Αρχής Επιθεώρηση Εργασίας σε ημερίδα που πραγματοποίησε στο Μέγαρο Μουσικής το 2024 εκθείαζε ως μεγάλη καινοτομία τον ν. 4512/2018.[12] Ακόμα και κυβερνητικά στελέχη της ΝΔ έπλεξαν το εγκώμιο του συγκεκριμένου νόμου που θέσπισε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ γιατί το κράτος και οι αντεργατικοί νόμοι έχουν συνέχεια…
Είναι χρήσιμο να επικεντρώσουμε σε ορισμένα εξαιρετικά αποκαλυπτικά αποσπάσματα από την τοποθέτηση της κυρίας Ευτυχίδου, στελέχους της Παγκόσμιας Τράπεζας και ΓΓ Βιομηχανίας του Υπουργείου Ανάπτυξης στη σχετική ημερίδα ώστε να διαπιστώσουμε που αποσκοπούν αυτές οι αλλαγές μέσα απ’ τα δικά τους λόγια:
«Το όραμά μας ποιο ήταν; Πρώτα ξεκινώ την δραστηριότητα μου, δεν περιμένω κανέναν να με ελέγξει και είμαι υπόλογος και υπεύθυνος, το οποίο είναι σημαντικό γιατί έτσι κάνεις και τον επιχειρηματία υπεύθυνο γι’ αυτά που πρέπει να τηρεί, είμαι υπεύθυνος και υπόλογος και αναμένω τον έλεγχο…»
«Όταν έγινε αυτή η συζήτηση και η άσκηση η πρώτη αντίδραση ήταν: Μα και πως θα αφήσω μια επιχείρηση να ανοίξει χωρίς να την έχω ελέγξει; Η απάντηση ήταν ναι σαφώς θα αφήσουμε τις επιχειρήσεις να ανοίξουν, να πάρουν την ευθύνη τους, να ξέρουν τη νομοθεσία, να είναι σαφής η νομοθεσία για να μπορούμε μετά να ελέγξουμε.»
«Αν πρέπει να ελέγξουμε το 100% των επιχειρήσεων δεν θα τελειώσουμε ποτέ. Δεν είναι λογικό και σύμφωνα με τις διεθνείς καλές πρακτικές γίνεται η παραδοχή ότι είναι αδύνατον μια χώρα να ελέγχει το 100% των επιχειρήσεων…»
«Δεν πρέπει να έχετε σαν δείκτη το πόσους πολλούς ελέγχους κάνατε ή πόσα πολλά πρόστιμα βάλατε.»
«Όλο αυτό το κάνουμε για έναν βασικό λόγο: για να βοηθήσουμε την οικονομική ανάπτυξη της χώρας, να τη στηρίξουμε περαιτέρω και για να προσελκύσουμε επενδύσεις. Είναι σαφές ότι όταν μια χώρα έχει ένα φιλικό επιχειρηματικό περιβάλλον θα είναι πολύ ψηλά στις επιλογές υποψήφιων επενδυτών. Δεν το κάνουμε όμως μόνο για τους επενδυτές που μας έρχονται απ΄ έξω το κάνουμε για να βοηθηθεί και η ελληνική επιχείρηση.»
«Αυτό που θέλουμε να πετύχουμε εμείς είναι να αλλάξουμε λίγο τη φιλοσοφία του ελέγχου στην ελληνική κοινωνία και στο ελληνικό επιχειρείν. Αυτό που θέλουμε επί της ουσίας να πετύχουμε είναι ο ελεγκτής όταν μπαίνει σε μια επιχείρηση, να δρα περισσότερο συμβουλευτικά γιατί ο σκοπός του είναι ίδιος ακριβώς με το σκοπό της επιχείρησης. Και οι δύο θέλουν να συμμορφώνονται.»
«Δεν χρειάζεται να έχουμε στο μυαλό μας αυτό το παλιό μοντέλο του τιμωρητικού, του αστυνομικού χαρακτήρα του ελέγχου.»
Καμία αναμονή!
Να σημάνει συναγερμός!
Οι εργαζόμενοι της Επιθεώρησης να απορρίψουν αυτό το έκτρωμα!
Η Αγωνιστική Συσπείρωση καλεί όλα τα σωματεία και τους συναδέλφους σε ξεσηκωμό! Να γίνουν άμεσα γενικές συνελεύσεις σε όλους τους συλλόγους και να αποφασιστούν κινητοποιήσεις τη μέρα που το νομοσχέδιο θα εισαχθεί για ψήφιση στην ολομέλεια της Βουλής με αίτημα την απόσυρση των απαράδεκτων αυτών διατάξεων. Η πρόταση της Αγωνιστικής Συσπείρωσης θα είναι να κηρυχθεί 24ωρη απεργία σε όλες τις Υπηρεσίες της Επιθεώρησης Εργασίας.
Τώρα να δυναμώσει ο αγώνας για την ικανοποίηση όλων των δίκαιων αιτημάτων μας:
- Να καταργηθούν όλες οι διατάξεις που ανοίγουν το δρόμο για ιδιωτικές εταιρείες που θα “ελέγχουν” την ασφάλεια και υγεία. Εργολαβικοί “επιθεωρητές” δε γίνεται να υπάρχουν.
- Καμία υπαγωγή της Επιθεώρησης Εργασίας στο υπουργείο Ανάπτυξης που έχει ως αποστολή τη διευκόλυνση της επιχειρηματικής δράσης και όχι την προστασία των εργαζομένων.
- Διπλασιασμός των οργανικών θέσεων και μαζικές προσλήψεις για την κάλυψη τους.
- Άμεση έκδοση της ΚΥΑ για το επίδομα επικίνδυνης και ανθυγιεινής εργασίας με αναδρομική καταβολή σε όλους τους εργαζόμενους της Επιθεώρησης Εργασίας.
- Μονιμοποίηση της συναδέλφισσας του ΤΕΕΣ Ελευσίνας που βρίσκεται πάνω από 15 χρόνια σε εργασιακή ομηρεία και λαμβάνει πενιχρό “μισθό”, πολύ πιο κάτω ακόμα και από κατώτατο νομοθετημένο κατά παράβαση της νομοθεσίας!
- Ουσιαστική προστασία των Επιθεωρητών από τους εργοδότες και τις καταχρηστικές πρακτικές της Διοίκησης για να μπορούν να ασκούν απερίσπαστοι τα καθήκοντά τους.
- Αντικειμενικά κριτήρια επιλογής για τις θέσεις ευθύνης, αντικειμενικά κριτήρια για τις μεταθέσεις του προσωπικού ώστε να μην γίνονται οι συνάδελφοι αντικείμενο εκβιασμού της διοίκησης και των μηχανισμών της.
- Προσανατολισμός της ελεγκτικής δράσης με επίκεντρο την ουσιαστική προστασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Όχι σε ανούσιες «δράσεις» που γίνονται μόνο για να βγάζει η διοίκηση Δελτία Τύπου..
- Αυξήσεις 20% στους μισθούς μας, επιστροφή του 13ου και 14ου μισθού.
- Κατάργηση της «ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης για την καταπολέμηση της ανεργίας» ενός άδικου χαρατσιού που ανέρχεται στο 2% των μικτών αποδοχών των μονίμων δημοσίων υπαλλήλων.
- Κατασκηνώσεις για όλα τα παιδιά των εργαζομένων στην Επιθεώρηση Εργασίας.
- Καμία εφαρμογή του νέου πειθαρχικού δικαίου που θέλει να επιβάλει την τρομοκρατία στους εργαζόμενους του Δημοσίου, ώστε να μην αντιδρούν και να μην καταγγέλλουν τα προβλήματα και τις ελλείψεις με τις οποίες έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι.
- Μόνιμο προσωπικό στην καθαριότητα και στη φύλαξη, έξω οι εργολάβοι από τις Υπηρεσίες μας.
[1] https://www.opengov.gr/ypoian/?p=14633
[2] Δεν πρόκειται για σχήμα λόγου. Το 2024 καταγράφηκαν 351.552 παραρτήματα επιχειρήσεων, την ίδια χρονιά πραγματοποιήθηκαν 28.356 έλεγχοι για την AYE. Το πηλίκο αυτών των δύο μεγεθών ισούται με 12,4.
[3] Περ. δ’ της παρ. 2 του άρθρου 129 του ν.4512/2018.
[4] Περ στ’ της παρ. 2 του άρθρου 2 του ν. 3996/2011.
[5] Παρ. 9 του άρθρου 148 του ν. 4512/2018
[6] Περ. ζ’ της παρ. 2 του άρθρου 129 του ν.4512/2018.
[7] Παρ. 3 του άρθρου 151 του ν. 4512/2018.
[8] Παρ. 4 του άρθρου 125 του νομοσχεδίου
[9] Παρ. 5 του άρθρου 125 του νομοσχεδίου
[10] https://www.902.gr/eidisi/ergazomenoi-symmahia/394958/egklimatikoi-shediasmoi-i-kyvernisi-etoimazei-drastiki-meiosi-ton
[11] https://www.mindev.gov.gr/νέα-απλούστερη-διαδικασία-αδειοδότη/
